Podróżnik

Pierwszy lot Marysi minął lepiej niż najbardziej optymistyczny scenariusz. Na lotnisku była grzeczna, ciekawa, rozbrykana, a w samolocie zasnęła, jak tylko koła oderwały się od płyty lotniska. Trochę przez sen lubi się pokręcić,  a u mnie na kolanach było ciężej, ale jakoś dało radę. Pod koniec się obudziła, trochę złościła, że trzeba się przypiąć pasami do lądowania, ale nie płakała i nie krzyczała. Na lotnisku dostała swoją pierwszą pieczątkę do paszportu, a ja powitalnego drinka w formie butelki Saperavi.

Czytaj więcej

Share Tweet Pin It +1

Pierwszy dziecięcy uszytek - chustecznik

Na trzydzieste urodziny dostałam od męża maszynę do szycia. Do tej pory ćwiczyłam na sobie wg wytycznych mojej szyjącej mamy - poszerzyłam spodnie, które wpadły mi w oko w sklepie, a które okazały się być zbyt opięte (to wszystko wina Mariana, żeby nie było ;p) i skróciłam spódnicę. Przyszedł czas, by uszyć coś do pokoju Mariana. Poniżej mój pokrowiec na mokre chusteczki, które nie prezentowały się za ładnie, a teraz pasują kolorystycznie do szaro-żółtego pokoju Mani. Uszyty za plecami mamy wg własnego projektu. Tadam! Bhawo ja!

Czytaj więcej

Share Tweet Pin It +1

Domowy twaróg

Zrobienie domowego twarogu wcale nie jest trudne. W każdym razie jego finalny etap, bo krok pierwszy "Kup wiejskie mleko w mlekomacie" zajął mi miesiąc, mimo że jedyny mlekomat na Ursynowie mieści się 600 m od mojego domu. Spuśćmy jednak na to zasłonę milczenia i wróćmy do przepisu. Przepis jest prosty i stary jak świat. Nauczyłam się go od mojej mamy, która wychowała się na wsi. Stałym widokiem w trakcie odwiedzin u jej brata i jednym z moich wspomnień z dzieciństwa było białe płótno (coś jak gęsta pielucha) zawieszone na piecu kaflowym, w którym odciskał się ser i z którego do blaszanej miski skapywała serwatka. Dostawaliśmy kawałek tego sera (bo było go kilka kilogramów) do domu wraz z mlekiem przelanym do butelek po oranżadzie, a ja nie chciałam go jeść, bo był jakiś taki suchy. No głupie te dzieci czasem są i już ;)

1. Kup wiejskie mleko w mlekomacie (u mnie 2,50 zł za 0,5 l lub 4 zł za 1 l). Albo na bazarku. Albo chociaż tzw. mleko świeże z lodówki z krótkim terminem ważności (sprawdzaj, czy to na pewno takie mleko, bo czasem producenci, żeby podszyć się pod lepsze droższe mleko każą trzymać w sklepowej lodówce zwykłe mleko UHT).
2. Nalej wybraną ilość do szklanki lub garnka i odstaw na blat na 2-3 dni aż skwaśnieje.
3. Na górze pojawi się śmietanka. Możesz ją zebrać i do czegoś użyć, jak chcesz mieć chudy twaróg. Ja zostawiłam.
4. Garnek postaw na najmniejszym palniku i gotuj na najmniejszym ogniu. Szklankę włóż do kąpieli wodnej i tak samo gotuj na najmniejszym ogniu. Wolę to drugie rozwiązanie, bo ciepło równomiernie się rozchodzi i nic nie przywiera. Oczywiście nie zrobisz tak 3 kg twarogu, chyba że w dużej misce w wielkim garze ;)
5. W zależności od ilości mleka, gotuj tak od kilku do kilkunastu minut. Temperatura mleka nie powinna być za wysoka (ok. 40 stopni). W standardowej kuchence gazowej najmniejszy ogień i najmniejszy palnik dają pożądany efekt. Jeżeli masz wątpliwości, możesz sprawdzić palcem - jak wytrzyma kilka sekund w mleku, jest ok. Jak temperatura będzie niższa niż 40 st., gotowanie zajmie więcej czasu, a twaróg będzie bardziej jedwabisty, więc o przechył w tę stronę nie ma się co martwić.
6. Jeżeli nie widzisz, czy twaróg już się zrobił pod serwatką, podnieś delikatnie zawartość szklanki/garnka łyżką. Gdy jest gotowy, przełóż go ostrożnie do sitka o drobnych oczkach lub większych wyłożonego gazą. Jak w serwatce pływają jeszcze skrawki twarogu, to też możesz ją ostrożnie przelać przez sitko. Możesz zebrać przelatującą przez sitko serwatkę, bo ma dużo witamin i minerałów (nawet więcej niż zrobiony ser). Jak sama nie masz odwagi spróbować, możesz oddać psu, kotu albo podlać kwiatki. Dla niemowlaka dobry jest twaróg lekko odciśnięty, wilgotny, niezapychający. Wtedy trzymamy ser na sitku krótko. Żeby kroić go w plastry należy go dłużej odsączać, można też gazę zawiesić np. na sznureczku lub gumce recepturce na kranie, a nawet odcisnąć.
7. Po ostygnięciu włóż do lodówki. Smaczny będzie przez kilka dni.

Smacznego! Mój aż pachniał po zrobieniu :)

Czytaj więcej

Share Tweet Pin It +1

Bankowanie krwi pępowinowej

Spotkałam się z wieloma sprzecznymi opiniami dotyczącymi bankowania krwi pępowinowej, zarówno w środowisku, że tak powiem, około ciążowym, jak i wcześniej w zawodowym. Ponieważ kilka moich koleżanek będących w ciąży miało również sporo wątpliwości, poniżej piszę, jak jest, bazując na danych prawnych i medycznych. Ale zacznę nietypowo, od podsumowania, bo może niekoniecznie macie czas lub ochotę dotrwać do końca.

Użytkowanie komórek wyodrębnionych z krwi pępowinowej wcale nie jest w medycynie nowe. Jest dobrze znane i skuteczne. Natomiast ze względu na fakt, że jest to droga metoda, jest ona rzadko wykorzystywana, szczególnie w zacofanych krajach (niestety pod tym względem Polska do nich należy). Niepodważalnym faktem jest, że leczenie komórkami macierzystymi działa, natomiast prawdopodobieństwo ich wykorzystania jest niezwykle małe. Szansa użycia przechowywanych prywatnie komórek to obecnie ok. 0,25% wg zwolenników bankowania i ok. 0,005-0,05% wg jego przeciwników. Dla niektórych to nieistotna statystyka, dla innych każda możliwość zabezpieczenia dziecka jest ważna. Takie małe odsetki (rzadkie choroby, katastrofy lotnicze, itp.) wydają nam się rzadkie, wręcz nieistniejące, dopóki my bądź ktoś z naszych bliskich się w nich nie znajdzie. Bo w końcu gdzieś czyjeś dziecko choruje np. na białaczkę i dla jego rodziców to, że to dziecko znalazło się w jakimś minimalnym odsetku, nie ma znaczenia.

Do tej pory w Polsce przeprowadzono kilkadziesiąt przeszczepień komórek macierzystych z krwi pępowinowej, w tym ponad 20 u dzieci (z czego 9 z komórek przechowywanych w prywatnych bankach krwi pępowinowej). Jedynie jedno z nich (bądź dwa, zależnie od źródła) były z wykorzystaniem komórek z własnej krwi pępowinowej. Wynika to nie tylko z faktu, że bankowanie jest w Polsce młodą dziedziną (czyli większość dawców ma do kilku lat) oraz z tego, że niektórych z chorób autoimmunologicznych (mniej więcej 1/4) nie można leczyć własną krwią (gdyż chore komórki są już we krwi), a jedynie krwią osób spokrewnionych (np. rodzeństwa) bądź nie (z publicznych banków krwi). 

Oświadczenie American Society for Bone Marrow Transplantation (ASBMT) głosi, że: „prawdopodobieństwo wykorzystania własnej krwi pępowinowej jest trudne do oszacowania, ale prawdopodobnie wynosi 0,04-0,0005% w ciągu pierwszych 20 lat życia. Bankowanie dla członków rodziny jest zalecone tylko wtedy, kiedy w rodzinie jest już dziecko z chorobą, którą można skutecznie leczyć przeszczepieniem od innej osoby”. Prywatne bankowanie krwi można potraktować więc jako bardzo bardzo drogie ubezpieczenie swojego dziecka od wielu poważnych chorób, takich jak białaczka, inne nowotwory, stwardnienie rozsiane oraz urazów takich jak np. poparzenia czy uszkodzenia mięśnia lub kości. Co więcej, obecnie jeden pakiet komórek wystarcza do wieku ok. 12-14 lat, w przypadku dwóch pakietów (np. gdy mamy krew od dwojga rodzeństwa), wiek ten się przedłuża, więc zabezpiecza oboje dzieci na dłużej. Dorosłego należy leczyć ok. 2-4 pakietami komórek. Obecnie medycyna potrafi laboratoryjnie rozmnażać komórki. Ostatnio „naukowcy z Loyola University opracowali nową, eksperymentalną metodę hodowli komórek macierzystych z krwi pępowinowej (zwaną StemEx). Dzięki temu już po 21 dniach udało im się aż 14-krotnie zwiększyć liczbę komórek” (za „Przełom w leczeniu nowotworów krwi”, „Echo Dnia”, 20/12/2014) – obecnie jest to zbyt drogie dla zwykłego Kowalskiego, za kilka-kilkanaście lat być może będzie to standard, więc może okazać się, że obecnie pobrane komórki pozwolą wyleczyć dorosłe już dziecko bądź też jego rodzeństwo czy rodzica. Wtedy może okazać się, że te 0,05% stanie się 1% (co dla niektórych nadal będzie marginesem błędu).

Obecnie więc szanse wykorzystania zbankowanej krwi dla dawcy są właściwie zerowe, dla rodzeństwa – bardzo małe. Pamiętać jednak należy, że przyszłość leczenia komórkami z krwi pępowinowej jest świetlana. Ponieważ bankowanie krwi sporo kosztuje (najpierw proces pobrania, wyodrębniania w sterylnym laboratorium, potem przechowywanie latami w ciekłym azocie), a szansa jej wykorzystania jest niezwykle mała, należy się zawsze zastanowić, czy widzimy w tym sens i czy po prostu jesteśmy w stanie pozwolić sobie na taki wydatek. W mojej opinii, jeżeli uważamy się za osoby średniozamożne, lepiej pieniądze przeznaczyć na bankowanie krwi niż na zbędne ilości dziecięcych ubranek czy zabawek. Jeżeli bankowanie poważnie nadszarpnęłoby nasz budżet, chyba lepiej z niego zrezygnować. Ewentualnie, jeżeli czekamy na poród pierwszego dziecka, a po dłuższym czasie planujemy jeszcze kolejne, w przypadku, gdyby to pierwsze zachorowało, zawsze możemy pobrać komórki od drugiego (gorzej, gdy zachoruje to drugie i nie będzie go akurat dało się wyleczyć własnymi komórkami, wtedy zostaje nam podjęcie decyzji o trzecim dziecku, zdanie się na NFZ albo na dobrą wolę ludzi, publiczne zbiórki i 1% podatku). 

CO TO SĄ KOMÓRKI MACIERZYSTE 

Komórki macierzyste to komórki znajdujące w krwi pępowinowej, krwi obwodowej, szpiku, skórze, czy nawet jelitach. Najłatwiej pozyskać je z krwi. Komórki te mają zdolność do ciągłego namnażania się i mogą przekształcić się w dowolną tkankę. Te z krwi pępowinowej uważa się za najlepsze, gdyż są to najmłodsze takie komórki w organizmie i najbardziej „elastyczne”.

Komórkami macierzystymi można leczyć około 70 chorób:
- niektóre typy raka, np. białaczkę, przy czym głównie zapewnia ono odtworzenie tkanki krwiotwórczej po chemioterapii,
- choroby krwi np. anemię aplastyczną, talasemię,
- choroby układu immunologicznego, np. zanik szpiku,
- zaburzenia metaboliczne,
- poparzenia (obecnie leczy się tak tylko rozległe poparzenia zagrażające życiu, w innym przypadku dokonuje się przeszczepu z innych części ciała; wytworzona z komórek macierzystych skóra nie jest idealna – brak jej mieszków włosowych i gruczołów potowych).

Terapie eksperymentalne pozwalają/próbują leczyć:
- uszkodzone tkanki i narządy, np. rdzeń kręgowy, kości, serce, wątrobę czy rogówkę,
- schizofrenię, autyzm, padaczkę, cukrzycę typu 1,
- zawał serca, udar mózgu, niedotlenienie mózgu, mózgowe porażenie dziecięce,
- nowotwory krwi.

CZY KOMÓRKI MACIERZYSTE Z KRWI PĘPOWINOWEJ ZOSTAŁY KIEDYŚ W POLSCE WYKORZYSTANE?

Pierwszy w Polsce przeszczep z użyciem komórek macierzystych z krwi pępowinowej był przeprowadzony już w 1996 roku w Dolnośląskim Centrum Transplantacji Komórkowej. Był przeszczepem rodzinnym i odbył się bezpośrednio po pobraniu krwi pępowinowej, czyli z pominięciem banku krwi (źródło: „Bankowanie krwi pępowinowej. Możliwość mocno ograniczona”, „Rynek zdrowia”, 26/10/2012). Wg dra Tomasza Barana „W Polsce przeprowadzono kilkadziesiąt transplantacji, w tym ponad 20 u dzieci. Do 9 z nich użyto krwi zdeponowanej w Polskim Banku Komórek Macierzystych, do pozostałych z banków publicznych z zagranicy.” (źródło: „Milionowy przeszczep komórek macierzystych!”, dawca.pl, 20/02/2013). Później w 2013 przeprowadzono jeszcze jedną operację z użyciem zasobów PBKM, dane za 2014 nie są mi znane. Tak duży udział PBKM wynika z faktu, że jest on największym bankiem krwi pępowinowej (pokrywa ok. 75-80% polskiego rynku). Tylko dwa ze wspomnianych przeszczepów u dzieci był na rzecz dawcy (przy białaczce limfoblastycznej i anemii aplastycznej), reszta przeszczepów została przeprowadzona albo przy użyciu krwi pępowinowej pobranej od młodszego rodzeństwa albo komórkami od niespokrewnionych dawców (z zagranicznych banków). Wynika to z faktu, że niektórych chorób nie można wyleczyć własnymi komórkami (a da się tymi od rodzeństwa, jest ich ok. 25%), ale także z tego, że dawniej bardzo mało komórek było bankowanych i publicznie i prywatnie, więc te kilkuletnie chore dzieci mogły skorzystać dopiero z komórek pobranych od młodszego rodzeństwa. W jednym przypadku operacja została przeprowadzona 2-3 miesiące po tym, jak urodziło się młodsze dziecko, można więc mniemać, że narodziło się ono, żeby uratować życie starszemu. Takie „duże” przeszczepy, o których mowa, to przede wszystkim choroby mięśnia sercowego i ostre choroby krwi m.in. ostre białaczki limfoblastyczne lub szpikowe, niedokrwistość lub anemia aplastyczna. 

Ale oprócz tego dokonano setek (sic!) użyć komórek macierzystych do leczenia różnych mniejszych schorzeń, poparzeń lub innych uszkodzeń ciała. Gdy Mariusz „Pudzian” Pudzianowski na zawodach w 2009 roku zerwał biceps, czekała go operacja, 2-letnia intensywna rehabilitacja i koniec kariery. Po wszczepieniu w mięsień komórek macierzystych, zaczął on się szybko goić, po 6 tygodniach strongman wrócił na siłownię, a po pół roku brał udział w kolejnych mistrzostwach i zdobył mistrzostwo Europy Strongmanów (oprócz bicepsa w ten sposób naprawiono mu również więzadło rzepki). Był on pilotażowym przypadkiem użycia komórek macierzystych w ortopedii przeprowadzonym w Polsce (w prywatnej klinice w Łodzi). Tydzień po Pudzianowskim w tej samej klinice komórki macierzyste w obydwa przeciążone kolana otrzymał ciężarowiec Marcin Dołęga, olimpijczyk z Pekinu. Komórki macierzyste mogą naprawić pęknięte ścięgno Achillesa, mięsień, złamane kości czy inne urazy. Wspomniane zabiegi zostały przeprowadzone z użycie komórek macierzystych wyodrębnionych z krwi obwodowej, ale źródło komórek macierzystych może być dowolne.

Jak widać, zastosowanie komórek macierzystych jest szerokie – to nie tylko leczenie białaczki czy stwardnienia rozsianego. Niedawno Uniwersytecki Szpital Dziecięcy w Lublinie przeprowadził pilotażowy eksperymentalny program leczenia dzieci neurologicznych, m.in. Dominiki, która urodziła się jako wcześniak z niedosłuchem, słabym wzrokiem, a później zdiagnozowano u niej autyzm. Terapia była finansowana z prywatnie zebranych środków. Już po pierwszej dawce komórek macierzystych zmalała ilość ataków autoagresji i złości, dziewczynka jest spokojniejsza, łatwiej do niej dotrzeć, lepiej współpracuje. (źródło: „Rodzice Dominiki – Już widzimy poprawę”, „Kurier Lubelski”, 27/04/2015). Podobne eksperymenty są obecnie przeprowadzane w kilku placówkach na świecie z podobnym skutkiem.

JAK TO WYGLĄDA NA ŚWIECIE

„Do tej pory na świecie wykonano ponad 25 tysięcy przeszczepień komórek macierzystych z krwi pępowinowej u dzieci i dorosłych. Natomiast w USA od kilku lat liczba takich zabiegów jest większa niż przeszczepień komórek ze szpiku.” (źródło: „Milionowy przeszczep komórek macierzystych!”, dawca.pl, 20/02/2013). Wszystkich przeszczepów komórek macierzystych (z różnych źródeł) dokonano już milion.

JAK WYGLĄDA TRANSPLANTOLOGIA KOMÓREK W POLSCE I JAK SIĘ TO ZMIENIA

Zacznę od tego, że Polska jest w połowie realizacji Narodowego Programu Rozwoju Medycyny Transplantacyjnej”, programu wieloletniego na lata 2011–2020, wprowadzonego Uchwałą Rady Ministrów z 12/10/2010 r. Jego celem jest m.in.
„2) zwiększenie w okresie realizacji Programu liczby potencjalnych niespokrewnionych dawców szpiku o co najmniej 300% do zakończenia Programu (…) oraz rozwój publicznych i niepublicznych rejestrów niespokrewnionych dawców krwi pępowinowej” m.in. poprzez „rozwój istniejących publicznych i niepublicznych banków niespokrewnionej krwi pępowinowej i tworzenie nowych publicznych banków niespokrewnionej krwi pępowinowej” oraz „działania inwestycyjne w ośrodkach przeszczepiania komórek krwiotwórczych zmierzające do zwiększenia liczby łóżek transplantacyjnych, a tym samym możliwej do wykonania liczby zabiegów”
(…)
5) poprawa infrastruktury i unowocześnienie podmiotów leczniczych przeszczepiających narządy, komórki i tkanki, banków tkanek i komórek oraz medycznych laboratoriów diagnostycznych testujących komórki, tkanki lub narządy” m.in. poprzez „sfinansowanie wyposażenia ośrodków przeszczepiania narządów, komórek i tkanek, banków tkanek i komórek oraz medycznych laboratoriów diagnostycznych testujących komórki, tkanki lub narządy w nowoczesny sprzęt i aparaturę medyczną” oraz „rozwój ośrodków przeszczepiania komórek krwiotwórczych u dorosłych i dzieci w celu zwiększenia liczby alotransplantacji”.

Wspomniany wyżej Program podkreśla istotność rozwoju szeroko pojętej transplantologii, która w Polsce pozostawia jeszcze sporo do życzenia. Transplantologia jest niestety droga dla budżetu państwa ze względu na fakt, że generuje jednorazowo bardzo wysokie koszty. Leczenie konwencjonalne za to rozkłada koszty na wiele lat do przodu oraz przerzuca część kosztów na pacjenta (np. leki). Natomiast w dłuższej perspektywie transplantologia jest znacznie tańsza oraz skuteczniejsza. Realizacja zadań Programu przyczyni się do „zwiększenia dostępności do leczenia przeszczepianiem komórek, tkanek i narządów” oraz „zwiększenia bezpieczeństwa zdrowotnego potencjalnych dawców i biorców komórek, w tym komórek krwiotwórczych szpiku, krwi obwodowej i pępowinowej, tkanek i narządów”.

Obecnie główną metodą pozyskiwania komórek krwiotwórczych w Polsce jest szpik kostny. Niestety metoda pozyskiwania szpiku kostnego jest obciążająca i ryzykowna dla dawcy (jak każdy zabieg). Równocześnie „trzeba wspomnieć, że ta technologia nie rozwiąże nigdy dostępności dawców dla wszystkich chorych, gdyż wynika to z jej ograniczeń biologicznych tj. różnorodności układu antygenów zgodności tkankowej HLA. Około 20% chorych nigdy nie będzie miało szansy na znalezienie dorosłego dawcy komórek krwiotwórczych [czyli szpiku]. Jedyną znaną obecnie technologią rozwiązującą ten problem jest przeszczepianie krwi pępowinowej, w tym w odniesieniu do głównej puli biorców tj. biorców dorosłych przeszczepianie krwi pępowinowej od dwóch lub trzech dawców.” W przypadku szpiku dawca i biorca muszą mieć zgodny 9 na 10 antygenów HLA, natomiast w przypadku krwi pępowinowej tylko 4 na 6. „Ta technologia wymaga przede wszystkim rozwoju publicznych banków krwi pępowinowej, który to rozwój został w ostatnich latach w Polsce całkowicie zahamowany. Sama zaś technologia takiego przeszczepiania jest dostępna w Polsce tylko w jednym ośrodku i to na laboratoryjną skalę. Tymczasem jest ona coraz powszechniej stosowana za granicą i np. w Japonii częściej przeszczepia się komórki z krwi pępowinowej niż z innych źródeł.” – to stan z wprowadzenia Programu. Mniemam, że przez te 5 lat sytuacja chociaż nieznacznie się poprawiła.

PUBLICZNY CZY PRYWATNY?

Oczywistym jest, że najlepszym rozwiązaniem dla społeczeństwa jest rozwój publicznych banków krwi. Ze względu na dużo większe potencjalne grono odbiorców (nie zamykające się na najbliższej rodzinie) istnieje większa szansa wykorzystania jednostki komórek z banku publicznego (ok. 2%). „Publiczne banki krwi pępowinowej znajdują się w większości rozwiniętych krajów świata. Największe banki znajdują się w Stanach Zjednoczonych, Niemczech, Hiszpanii, Japonii, Wielkiej Brytanii, Włoszech i Czechach.” Finansowane są z dotacji państwa, darowizn oraz opłat za udostępnienie posiadanych jednostek. Przy nich polski publiczny bank krwi dopiero raczkuje. „Zła sytuacja w zakresie bankowania krwi pępowinowej przekłada się na złą sytuację w zakresie jej przeszczepiania chociaż nie ma tu całkowitego przełożenia, gdyż kraj przodujący w zakresie bankowania (Niemcy) jest podobnie, jak Polska zapóźniony w zakresie wykorzystania krwi pępowinowej do przeszczepiania.” Teoretycznie rejestry wszystkich banków są dostępne i mała ilość przechowywanych w Polsce jednostek nie powinna stanowić problemu, bo za kwotę 15 tys. euro nasz NFZ może wykupić jednostkę komórek z dowolnego publicznego banku krwi pępowinowej na świecie. W praktyce jednak cała transplantologia w tym zakresie jest mało rozwinięta, a procedury niedostosowane do możliwości. Prawdopodobnie jeszcze dochodzi do tego pewna oszczędność ze strony NFZu, czyli szukanie jak najtańszego rozwiązania niekoniecznie w skali całego leczenia).

W Polsce działa ok. 10 banków publicznych krwi pępowinowej (w Warszawie, Krakowie, Poznaniu i Szczecinie) i dużo więcej innych banków tkanek (narządów, skóry, itp.). „Obecnie coraz częściej banki tkanek przygotowują żyjące komórki do przeszczepienia. Przykładami mogą tu być przechowywane w zamrożeniu, namnożone laboratoryjnie keratynocyty, komórki macierzyste lub komórki auto- albo allogenicznego szpiku.” W ramach Programu Skarb Państwa (nie NFZ) przekazuje rocznie w przeciągu 10 lat 45 milionów zł na rozwój transplantologii, w tym na „finansowanie pozyskiwania i przechowywania komórek krwiotwórczych krwi pępowinowej dla celów publicznych”. Na ten konkretny cel przekazywane jest 1 mln zł rocznie. Środki te idą najpierw na pokrycie kosztów przechowywania już pobranych jednostek, a następnie na pobranie i gruntowne zbadanie nowych wraz z wykluczeniem chorób i określenie antygenów HLA (i wraz z przedpłatą za 5 kolejnych lat przechowywania). Dawcy oddają krew pępowinową bezpłatnie oraz zrzekają się prawa do pobranej jednostki, która staje się własnością Skarbu Państwa i jest zarządzana przez Poltransplant. Rejestr Poltransplantu tak jak dziesiątki innych jest otwarty dla placówek medycznych na całym świecie. W przypadku ustalenia pokrewieństwa jednostki z oczekującym biorcą, jest ona sprzedawana do NFZ bądź dla jego zagranicznego odpowiednika za 15 tys. euro. Uzyskana suma pozwala na dalsze bankowanie.

Czasem słyszy się, że niektóre szpitale są „niedobre”, bo matki chciałyby dobrowolnie oddać krew dziecka, a szpital nie chce ją wziąć. Kwestia jest taka, że to nie szpital zamawia krew, a publiczne banki w takim zakresie, na jaki pozwala im otrzymany w ramach Programu budżet. Ze względu na fakt, że koszt pobrania i badania to ok. 2700 zł, a rok przechowywania to ok. 300 zł, rocznie banki publicznie mogą w ramach Programu pozyskać około 340 jednostek. Nie mogą one przyjąć jej nieskończonej ilości. Stąd krew na stałe pobierana jest chyba tylko w Warszawie w szpitalu Św. Zofii, co jakiś czas w innych głównie stołecznych szpitalach, a w wielu innych tylko w ramach Dni Krwi Pępowinowej, co pozwala na promowanie bankowania krwi. Ze względów terapeutycznych, badane i zamrażane są tylko największe pozyskane jednostki krwi (powyżej 60 ml), a te mniejsze niszczone. „Wynika to stąd, że liczba komórek obecnych we krwi pępowinowej (zwykle wprost proporcjonalna do objętości tej krwi) jest głównym wyznacznikiem jej przydatności do zabiegu. Jednostki te są przechowywane do czasu wykorzystania lub przez kilkanaście lat i ich górny okres przechowywania nie został określony.”

Za prof. Andrzejem Lange, dyrektorem Dolnośląskiego Centrum Transplantacji Komórkowej z Krajowym Bankiem Dawców Szpiku we Wrocławiu można chyba powiedzieć, że „Tego rodzaju działanie ma znacznie większą przyszłość niż teraźniejszość.”

DISCLAIMER: Jestem klientką Polskiego Banku Komórek Macierzystych, ale nie mam żadnych innych powiązań z tym bankiem ani jakimkolwiek innym. Jeżeli po przeczytaniu tego artykułu nadal chcesz zbankować krew swojego dziecka, mogę polecić Cię w PBKM, co da Ci fajną zniżkę, a mi obniży jednoroczną opłatę za przechowywanie. Nie zablokuje Ci to możliwości skorzystania z lepszej promocji, otrzymanej np. w szkole rodzenia. Mojemu koledze zniżka z polecenia pogłębiła zniżkę otrzymaną na targach rodzicielskich, więc warto. W tej sprawie skontaktuj się ze mną śmiało przez maniamamy@gmail.com

Czytaj więcej

Share Tweet Pin It +1

Pierwsze smaki: nabiał

Nabiał można wprowadzać już w 6-tym miesiącu, jak tylko dziecko oswoi się troszkę z warzywami i owocami. 

Ważną informacją jest to, że niemowlęciu nie podajemy surowego mleka zwierzęcego. Mleko krowie jest dla cielęcia, kozie dla koźlęcia, a owcze dla jagnięcia. Dla niemowlęcia jest mleko ludzkie, mleko modyfikowane, "mleko" roślinne np. owsiane albo pochodne mleka, czyli sery i jogurty. Co najwyżej można użyć trochę mleka w jakimś przepisie, np. dodać do naleśników. 

Karmienie najlepiej zacząć od jogurtu naturalnego. Dobrze, gdyby w składzie miał tylko dwa składniki, tj. mleko i żywe kultury bakterii jogurtowych. Ew. śmietanę. Większość mam unika jogurtów zagęszczanych mlekiem w proszku, gdyż jest to gorsze mleko niż to specjalne dla niemowląt (które jak sama nazwa wskazuje jest modyfikowane), a do tego jest mocno przetworzone (spróbuj tak odparować mleko, żeby został proszek). Po co to mleko w proszku w składzie? Gdzieś przeczytałam, że aby wyprodukować dobry gęsty jogurt, potrzebne jest tłuste mleko, które jest drogie. Do mniej tłustego mleka dodaje się więc np. mleko w proszku do zagęszczenia.

Warunki jogurtu dwuskładnikowego spełniają jogurty Bakomy (jogurt naturalny gęsty i jogurt naturalny łagodny smak 1,5%) i kiedyś trafiłam na dobry skład jogurtu którejś lokalnej mleczarni. Mleko w proszku dodają Danone, Zott, Biedronkowa Tola, marki własne Piotra i Pawła czy Lidla. Wspomniany jogurt Bakoma Gęsty swoją konsystencję zawdzięcza specjalnej metodzie produkcji zbliżonej do produkcji jogurtów greckich, które też są w porządku, ale są trochę bardziej tłuste.

Mania, gdy pierwszy raz w życiu dostała jogurt naturalny, to krzywiła się po każdej łyżeczce, ale nadal otwierała dziubek i tak zjadła pół kubeczka :) Podawałam go lekko podgrzanego w podgrzewaczu i od drugiego czy trzeciego razu dodawałam łyżkę zmiksowanych lub słoiczkowych owoców (słoiczkowe dawałam szczególnie zimą, żeby wyjść poza duet banan-jabłko). Potem gdy już Mania akceptowała cząstki, wkrajałam kawałki owoców, a jak miał on stanowić pełny posiłek i wystarczać jej mniej więcej na 3 godziny, dodawałam łyżkę amarantusa ekspandowanego (gotowiec z Rossmanna) lub pokruszonego biszkopta, żeby posiłek był bardziej zbilansowany i sycący.

Dobry skład ma też serek Bieluch i znowu niektóre mało znane serki lokalnych mleczarni. Można podawać je same albo np. posmarować nimi chleb.

Oprócz tego niemowlęta nawet bezzębne są w stanie zjeść małe kawałki cienkich plastrów serów żółtych (ale o dobry skład ciężko). Od czasu do czasu można podać też starte twarde sery długo dojrzewające np. parmezan (od czasu do czasu, gdyż jest bardzo słony) - można go dodać np. do lanych kluseczek do zupy albo bezpośrednio do zupy.

Niemowlętom i malutkim dzieciom odradza się podawanie serów pleśniowych na tej samej zasadzie co kobietom ciężarnym - ich spożycie zwiększa ryzyko zarażenia się listerią, a małe dzieci bardzo ciężko przechodzą listeriozę.

O tym, jak zrobić domowy twaróg, piszę tutaj a jogurt tutaj

Czytaj więcej

Share Tweet Pin It +1

Kobieta w ciąży - błogosławiona czy wróg publiczny nr 1?

Wchodziłam wczoraj do stacji metra. Przy schodach stała pani po 60-tce z typowym babciowym wózkiem na zakupy. Próbowała zaczepić młodego mężczyznę, czy by nie pomógł sprowadzić jej go po schodach. Pan może ją olał, ale raczej nie usłyszał. Podeszłam, złapałam. "Ale nie, to ciężkie, mężczyznę trzeba". "Nie ma problemu, zniosę, nie takie ciężkie". "Ale nie jest pani w ciąży, prawda?" - zawołała jeszcze za mną, jak już schodziłam po schodach. Wzruszyła mnie jakoś ta kobieta, która dbała o moje potencjalne dziecko.

Wspomnienia moje i koleżanek w zakresie przepuszczania czy ustępowania miejsca kobietom w ciąży są zupełnie różne, mimo że z większością z nich mieszkamy w tym samym mieście, a nawet dzielnicy. Mi właśnie miejsca ustępowały najczęściej kobiety w wieku 50-70 lat, mimo że te starsze same powinny siedzieć. Mimo to wręcz zrywały się z miejsca, może na wspomnienie własnych kilku ciąż, z których pewnie nie wszystkie były idealne, a może dlatego, że pamiętały dawne podłe czasy, w których człowiek nie był samowystarczalny i wręcz koniecznością było pomaganie sobie nawzajem. Znowu niektóre koleżanki wspominają, że panie w średnim wieku nigdy nie ustąpiły miejsca, a jeszcze potrafiły komentować, że jak sobie zrobiła dziecko/bachora, to niech stoi. Niektóre nie wytrzymały i odpowiadały coś o przyszłych emeryturach tych pań bądź o tym, że życia poczętego to na marszach bronią, a w życiu nie bardzo.

Kilka różnych sytuacji z moich podróży komunikacją miejską, nie tylko ciążowych:

1) Jadę zimą do pracy i z pracy z gipsem na nodze. W tramwaju zazwyczaj nie ma miejsc, zresztą nie oszukujmy się,  kulawa przegrywa w wyścigu o miejsce. Pod pachę wkładam kulę, drugą ręką łapię uchwyt i próbuję utrzymać równowagę, wisząc na latających uchwycie, co nie jest łatwe. Nikt nie wstaje. I tak przez kilka tygodni.
2) Do autobusu wchodzi "dres" z dziewczyną. Nic po niej nie widać. Prawie że wyciąga za ucho młodzieńca z miejsca z tekstem "Chyba widzi, że pani w ciąży?!".

3) Do tramwaju wchodzą dwie panie i ta młodsza prosi dziewczynę siedzącą koło drzwi: "Przepraszam bardzo, ale moja koleżanka miała niedawno operację i nie bardzo ma jak stać. Czy byłaby pani tak dobra i ustąpiła jej miejsca". Dziewczyna zerwała się zanim pani dokończyła zdanie.

4) Jadę z pracy tramwajem i bardzo źle się czuję. Za mną siadł starszy pan, a nade mną stanęła jego żona, prawie położyła torbę na mojej głowie i zaczęła opowiadać, jaka ta współczesna młodzież jest niewychowana. Nie jestem w stanie zareagować, po mojej głowie przebiega jeszcze myśl, że to niesprawiedliwe i tracę przytomność na kilka przystanków.

5) Wchodzę do pociągu podmiejskiego, a za mną chłopak o kulach. Stoi w drzwiach tak jak ja. Nagle ktoś zagapiony, że to jego przystanek szybko wybiega, mówię chłopakowi, że jest miejsce, ale że porusza się on wolno, biegnę, żeby mu je "przytrzymać". Ktoś jest szybszy, siada. Patrzę na chłopaka, a on na mnie smutnym wzrokiem mówiącym "Spoko, tak jest zawsze, nie ma o co kruszyć kopii" i wisi przy rurce tak jak ja w pkt. 1). Do tej pory to pamiętam i pluję sobie w brodę, że nie miałam odwagi wstać i głośno powiedzieć: "Przepraszam, ten pan ma nogę w gipsie, może by ktoś wstał?".

6) Wchodzi starsza pani do autobusu. Zrywają się nas trzy osoby, a ja puchnę z dumy nie dlatego, że jestem wśród nich, ale dlatego, że może jednak może nie ma w naszym społeczeństwie aż takiej znieczulicy.

Po co to wszystko piszę? Nie po to, żeby poskarżyć się, że jeszcze wiele jest do zrobienia, bo takich artykułów w gazetach jest pełno. A to studentka socjologii w Madrycie cały dzień ze sztucznym brzuchem jeździ metrem, żeby sprawdzić ile osób jej ustąpi i większość czasu stoi. A to tata z wózkiem próbuje przejechać w Warszawie trasę X i w praktyce nosi go na przesiadkach po schodach, a niedobrzy kierowcy nie chcą "przyklękać" autobusami. Itp.

Piszę to po to, żebyś miała odwagę wejść do autobusu i powiedzieć "Przepraszam, jestem w ciąży i źle się czuję. Czy ktoś może ustąpić mi miejsca?". Czasem ludzie nie ustępują, bo są zamyśleni, zaczytani, a czasem po prostu... boją się, żeby nie okazało się, że jesteś po prostu gruba i Cię obrażą posądzeniem o ciążę. Nastolatkowie zwykle nie zdają sobie sprawy, że podróżowanie w ciąży jest niebezpieczne dla dziecka w przypadku nagłego hamowania, czy że z brzuchem ciężko jest utrzymać równowagę albo że można mieć zawroty głowy czy mdłości, bo z ciężarnymi zwykle nie mają do czynienia (i generalnie myślą mało). Co więcej, często dziewczyny najgorzej czują się w pierwszym trymestrze, kiedy ciąży zwykle nie widać.

Muszę przyznać, że z jednej strony istnieją w środkach komunikacji miejskiej kampanie o ustępowaniu miejsca osobom starszym, niepełnosprawnym czy kobietom w ciąży, a z drugiej brak mi wyraźnego oznaczenia specjalnych miejsc. Jak byłam rok temu w Barcelonie, to nad specjalnie wyróżnionymi miejscami pisało, że są to miejsca uprzywilejowane wraz z rysunkami osoby starszej, kalekiej, w ciąży i z małym dzieckiem. Wystarczyło stanąć z brzuchem przy takim miejscu i ktoś się zrywał. U nas niby takie miejsce jest, ale jedno w tramwaju czy wagonie metra (w tym starszym) i jest tak oznaczone, że i tak go ledwo widać, a ty się zastanawiasz, czy czerwony krzyżyk oznacza, że to tylko dla osób chorych i kalekich, czy jako ciężarówka też się załapujesz (bo w końcu ciąża to nie choroba). Takie miejsca na pewno by pomogły osobom nieśmiałym, bo łatwiej się upomnieć o jego ustąpienie. Bo wtedy ma się do tego prawo.

Czasem takie prawo daje Ci konkretny sklep czy apteka. Stojąc w kolejce w aptece Ziko, zdążyłam przeczytać regulamin (bo kolejki są tam długie) i ostatni punkt mówił, że osoby w ciąży obsługiwane są poza kolejką. Potem wchodziłam do apteki i do pierwszej osoby w kolejce mówiłam: "Przepraszam, tu wisi regulamin, który mówi, że osoby w ciąży obsługiwane są poza kolejnością. Czy mogę?". Nigdy nie było problemów. Ostatnio pierwszeństwo dla kobiet w ciąży wprowadził Rossmann. Specjalne kasy są też w wielu wielkopowierzchniowych sklepach, np. w Tesco. Tam, jak się bardziej śpieszyłam czy gorzej czułam, podchodziłam i właściwie bardziej oznajmiałam niż pytałam: "Dzień dobry, to jest kasa z pierwszeństwem. Chciałabym z niej skorzystać". Też nie było problemów. Przy czym ustawiałam się za osobą, która wypakowała już swoje rzeczy na taśmę, żeby nie robić zamieszania i tych rzeczy nie przepychać. Czasami zdarzało mi się, że pracownik sklepu czy np. placówki Lux Medu sam prosił mnie do kasy/recepcji.

W innych miejscach czekałam w kolejce, gdyż na początku ciąży czułam się nieźle (mdłości łapały mnie akurat w pracy i w drodze do domu), a potem miałam swoje Ziko, Leclerca z kasą uprzywilejowaną, wyprawkę kupowałam głównie przez Internet, a innych zakupów nie robiłam, jak źle się czułam. Ale jakbym nagle gorzej się poczuła, pewnie poprosiłabym o przepuszczenie. Tylko pamiętaj - nie "należy się", bo to ktoś robi Ci przysługę, więc lepiej grzecznie i z uśmiechem, niż z krzywą miną czy agresywnie. Stanie nad kimś i komentowanie "znieczulica", "taka młodzież" jest dziecinne. Masz potrzebę - wyraź ją. Masz do kogoś pretensje - powiedz mu to bezpośrednio. I nie obrażaj się, jak czasem ktoś nie wstanie/nie przepuści Cię w kolejce. Inni ludzie też mogą się gorzej poczuć albo śpieszyć.

Czytaj więcej

Share Tweet Pin It +1

Marysia karmi mamę

Strasznie śmieszna akcja. Wzięłam galaretkę, a że dzieciaki lubią poznawać nowe konsystencje i na blogach widzę, że sporo mam daje dzieciom np. miski z różnymi kaszami albo żele z mąki ziemniaczanej do zabawy (a ile w realu?), a Mania zaglądała jak zawsze ciekawska, pomyślałam " A masz, porozwijaj się" ;) Najpierw z radością głaskała galaretkę. Potem próbowała wepchać palce do środka. Jak u się udało urwać jakieś skrawki zaczęła... mnie nimi karmić. No szok. Łapała kawałeczki galaretki i wkładała mi je do buzi. Śmiechu było co niemiara. Dopiero ma koniec sama spróbowała, co ma w rękach i od tej pory galaretka trafiała tylko do małej buzi.

Czytaj więcej

Share Tweet Pin It +1

Pierwsze trzy kroki bez trzymania

Zapomniała się trzymać i poszła :)

Czytaj więcej

Share Tweet Pin It +1

Drugi ząb

Niepostrzeżenie u Marysi pojawił się kolejny ząb. Siedziała na podłodze i ruszała szczęką, jakby coś żuła. Od jakiś trzech tygodni jest to znak, żeby wsadzić palca do paszczy i sprawdzić, co tam jest, bo Marynia ma już zwyczaj wkładania do buzi wszystkich znalezionych na podłodze paprochów. A tu niespodzianka! Falbanka dolnej jedynki :)

Czytaj więcej

Share Tweet Pin It +1

Prezenty z Krecikowa

Tata Marysi był w ojczyźnie krteka i przywiózł piękne prezenty. I jak tu z dzieckiem nie obejrzeć bajki ;)

Czytaj więcej

Share Tweet Pin It +1

Pierwsze smaki: co jest w słoiczkach

Zacznijmy od tego, co jest w słoiczkach. Jeżeli gotujemy same, to może warto się zainspirować. A może akurat nie mamy w warzywniaku pasternaku, a chętnie dziecku dałybyśmy coś nowego, więc może warto wtedy kupić słoiczek. Oczywiście nie patrzcie na to, że jak burak jest poniżej na liście od 7 m-ca, to wcześniej dziecku nie można go podać. Raczej wynika to z tego, że albo dany składnik może być ostrzejszy i najmniejszym niekoniecznie smakować (Marynia na początku nie zjadła właśnie buraka i brokuła, potem poszły) albo z tego, że dana firma na dany wiek wypuszcza po kilka rodzajów słoiczków i nie da się wsadzić do nich wszystkiego. Wiek poniżej (od 4 m-ca) jest podany dla dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym (czyli najwcześniej, kiedy wg producenta można dane słoiczki podać), przy mleku naturalnym wszystko zaczynamy trochę później, oczywiście możemy potem szybko nadganiać. Jak decydujecie się podawać dziecku jedzenie słoikowe, to radzę, żeby przy obiadkach za długo nie utknąć w jednym przedziale wiekowym. Dla wyższego wieku jedzenie jest mniej rozdrobnione i nie ma sensu 8-miesięczniakowi podawać gładziutką maź przeznaczoną dla 4-miesięczniaka. Poniższą listę stworzyłam w oparciu o ofertę Gerbera, Bobovity, Babydream i Hipp.

WARZYWA
4 m.ż.:
- marchew (zestalająca stolce),
- ziemniak,
- dynia,
- pasternak, 
- brokuł,
- kalafior,
- zielony groszek,
- w mieszankach dodatkowo: pietruszka, seler.
5 m.ż.:
- słodki ziemniak,
- kukurydza,
- w mieszankach dodatkowo: cukinia, cebula, por, pomidor
7 m.ż.:
- pomidor,
- burak

OWOCE

4 m.ż.:
- jabłko (rozluźniające stolce),
- gruszka Williamsa (rozluźniająca),
- brzoskwinia (rozluźniająca),
- morela (rozluźniająca),
- banan, 
- śliwka (rozluźniająca),
- suszona śliwka (rozluźniająca), 

- winogrono,
- w mieszankach dodatkowo: truskawka, jagody, owoce leśne, mango, sok cytrynowy
5 m.ż.:
- malina,
- w mieszankach dodatkowo: sok pomarańczowy

6 m.ż.:

- kiwi,

- mango,

- jagoda,
- w mieszankach dodatkowo: acerola

MĄCZNE

4 m.ż.:
- kleik ryżowy,

- grysik ryżowy, 

- skrobia ryżowa,

- mąka ryżowa,
- kleik kukurydziany,

- biszkopty (Hipp)
5 m.ż.:
- ryż,
- mąka z amarantusa,
- kasza manna, 
- płatki pszenne,
- płatki owsiane,
- kleik orkiszowy,

- mąka orkiszowa

6 m.ż.:

- skrobia kukurydziana

7 m.ż.:
- kluseczki pszenno-ryżowe,
- skrobia ryżowa,

- makaron (z pszenicy)

MIĘSO
5 m.ż.:
- indyk,
- kurczak, 
- królik,
- łosoś,
- jagnięcina,
- cielęcina, 
- wołowina,
- ryba morska (czymkolwiek by nie była - Hipp)

ZIOŁA I PRZYPRAWY
5 m.ż.:
- bazylia
6 m.ż.:
- cukier (Hipp), sól jodowana (Spaghetti Bolognese Hipp)
7 m.ż.:
- koperek, natka pietruszki, majeranek, lubczyk, pieprz, oregano, kminek

NABIAŁ 
4 m.ż.:
- kaszka mleczna,
- kaszka mleczno-ryżowa

5 m.ż.:
- śmietana,

- masło,

- mleko odtłuszczone

6 m.ż.:

- mleko pełne (Hipp),

- twaróg chudy z mleka

7 m.ż.:

- jogurt

INNE
4 m.ż.:
- olej rzepakowy

6 m.ż.:

- pektyna (zagęstnik, Jogurtowa Chwila Hipp),

- mączka chleba świętojańskiego (zagętnik, Jogurtowa Chwila Hipp)

Szczerze powiedziawszy, troszkę rozczarował mnie Hipp, który jest marką premium, a któremu zdarzyło się dodać cukier, sól czy zagęstniki do swoich produktów.

Inne wnioski płynące z analizy ulotek i własnego doświadczenia:
-> zioła można dawać wcześnie - nie szkodzą one dzieciom, a fajnie wzbogacają smak,
-> jogurty owocowe, nawet te dla niemowląt, są trochę sztuczne, zawierają zagęstniki i cukier, lepiej zmieszać w domu jogurt naturalny z owocami (nawet takimi ze słoiczka),
-> w słoiczkach są warzywa gotowane na parze i przez to bardziej aromatyczne - mojemu dziecku na początku słoikowe obiadki smakowały bardziej niż moje -> więc warto kupić garnek do gotowania na parze,
-> ciężko jest w domu tak zmielić mięso, żeby było idealną papką jak w słoiczkach, a zdarzają się dzieci mający na początku odruchy wymiotne przy każdej grudce - ich mamy mają niezłe wyzwanie z domowym gotowaniem,
-> Mania je obiady ze słoików tylko na wyjazdach, ale na początku trochę mnie one wspomagały - o tym, że nie są takie złe, jak się czasem wydaje, piszę tutaj.

Czytaj więcej

Share Tweet Pin It +1

Pierwsze smaki: początki żywienia

Nie jestem lekarzem, ale o żywieniu niemowląt przeczytałam kilka książek, więc dla tych, co nie mają czasu pozwolę sobie zrobić z tego pigułkę wiedzy. Tym bardziej, że zalecenia często się zmieniają, więc na szybko złapana stara książka może bardziej namieszać niż pomóc. Oczywiście zawsze można pytać o różne rzeczy pediatry przy okazji np. szczepień. 

KIEDY?

Na początku maluszek często zje tylko 1-2 łyżeczki nowych pokarmów, więc pierwszy tydzień-dwa to raczej próbowanie niż faktyczne jedzenie. W Polsce matki jak modłę powtarzają, że WHO zaleca wprowadzanie stałych posiłków od 6 miesiąca, szkoda, że nikt nie przeczytał tego raportu, na który się powołuje. O nim spróbuję napisać niedługo. Polskie autorytety żywienia dzieci i niemowląt, czyli profesorowie i doktorzy tym się zajmujący z czołowych instytutów zalecają, żeby dziecko sześciomiesięczne zjadało już jeden pełny posiłek. Żeby to zrobić, "smakowanie" dobrze jest rozpocząć już w piątym miesiącu (na początku, w połowie, pod koniec, wszystko jedno - wtedy, kiedy Wasze dzieciaki będą na to gotowe). Druga szkoła, nie książkowa, to szkoła intuicji. Uczy, by karmienie rozpocząć, kiedy dziecko jest na to gotowe. Jak to rozpoznać? Przede wszystkim, gdy zaczyna wyciągać ręce do Waszego talerza i świdruje oczami, gdy coś wkładacie do ust. Oczywiście można z karmieniem czekać do momentu, aż dziecko skończy 6 miesięcy, ale nie ma co terroryzować matek, które zrobiły to trochę wcześniej.

Natomiast zdarzają się i lekarze, którzy już trzymiesięczniakowi na piersi każą podawać obiadki, bo "jakieś chude" i takich lekarzy należy unikać. Niemowlę to nie świnia tuczna. Ma prawo być szczupłe, tak jak Ty masz prawo być niska albo ruda. Jeżeli faktycznie jest bardzo szczupłe, to niech lekarz da lepiej skierowanie na badanie ogólne moczu, morfologię, ew. D3 i hormony tarczycy, żeby wykluczyć problemy zdrowotne. Oczywiście mowa o normalnie najadającym się dziecku - jak uważasz, że może mieć z tym problem, może warto skontaktować się z pielęgniarką laktacyjną.

CO?

Nasze mamy standardowo zaczynały wprowadzanie pokarmów od soku z marchwi i jabłka. Teraz też tak można. Często też zaczyna się od kawałka ugotowanego ziemniaka, marchwi i dyni. Jak już kiedyś pisałam, marchew, burak i inne warzywa korzeniowe ciągną bardzo dużo azotanów z ziemi, dobrze więc kupić je z upraw ekologicznych, przywieźć nienawożone od rodziny ze wsi (co nie daje pełnej gwarancji czystości, bo azotany mogą przepłynąć z wodą gruntową, ale powiedzmy, że zmniejsza to ryzyko) lub kupić w słoiczku. Ja zaczęłam od małego słoiczka marchwi typu "Pierwsza łyżeczka" (80 ml), a i tak poszedł na dwa-trzy razy. Marchew jest fajna, lekko słodkawa, więc niemowlęta chętnie ją jedzą. Ugotowana z kropelką oleju rzepakowego (tłuszcz rozpuszcza witaminy) i zmiksowana z odrobiną wody jest łagodniejsza w smaku, ale można też zetrzeć surową na najdrobniejszych oczkach tarki i dodać kropelkę oleju rzepakowego ew. oliwy. Uczula bardzo rzadko, ale czasem potrafi, więc gdy rodzice są alergikami, zaczyna się zwykle od dyni. Potem czy to do marchwi czy do dyni dorzuca ugotowanego zmiksowanego ziemniaka albo zmiksowany ryż. Oczywiście wszystko bez soli, bo sól to minerały, które obciążają nerki niemowlaka. 

Na początku można też zetrzeć na tarce kawałeczek jabłka albo wyskrobać łyżeczką. Podobnie gruszkę. Albo rozgnieść banana widelcem. Jak ktoś ma odwagę, żeby zacząć wcześnie z BLW, to banan jest do tego wdzięcznym owocem. U nas wyglądało to tak. Owoce można też podawać przez specjalny gryzak z siateczką - ja nie testowałam tego sposobu, bo chciałam, żeby Mania od razu poznawała różne konsystencje i faktury i nie miałam strachu przed zakrztuszeniem, ale wiem że inne dziewczyny sobie go chwalą.

ALERGIA VS. NOWE SMAKI

Pamiętam, że jak byłam w ciąży, kolega będący tatą przy rozmowie o dzieciach powiedział mi, że natkę pietruszki daje się w 11 miesiącu. Pomyślałam wtedy, że strasznie to skomplikowane, żeby pamiętać, których warzyw i owoców do kiedy nie wolno. I że nigdy bym nie pomyślała, że taka natka może być szkodliwa. Szukałam jej potem w książkach żywieniowych i nie znalazłam. Zapytałam i kolega wytłumaczył mi, że po prostu natka jest średnio silnym alergenem. I tyle. Istnieją różne schematy kolejności podawania owoców i warzyw, często rozbieżne. A prawda jest taka, że możemy podawać wszystkie. Oczywiście lepiej zacząć od tych mniej alergizujących i przechodzić do tych bardziej, czyli wcześniej banan i jabłko, później pomarańcza i maliny. Ale znam mamę, której dziecko wyciągnęło ręce do pomarańczy w wieku 6 miesięcy, pokochało od razu i musiało zjeść codziennie chociaż plasterek.

Dlatego gdy rodzice są alergikami albo u maluszka wyszły wcześniej już alergie skórne na chemię czy pierwsze alergie pokarmowe z mleka matki, to z alergizującymi substancjami trzeba ostrożniej. Wtedy zaleca się wprowadzanie nowego produktu co 3-4 dni, żeby od razu zaakceptować/wykluczać nowe produkty (w skrajnych sytuacjach alergia może wyjść nawet po tygodniu). Jak dookoła nie ma ani śladu alergii, to można dużo odważniej i częściej wprowadzać potencjalne alergeny. Badania WHO pokazały, że niemowlęta, którym wprowadzano po 3 nowe produkty dziennie (sic!) miały najbardziej rozszerzoną dietę w wieku 2 lat i najchętniej próbowały nowe smaki. A jest to bardzo ważne dla przyszłego zdrowia i wyglądu naszych dzieci (mi osobiście przykro się robi, gdy w menu dziecięcym widzę miłościwie nam panujące rosół, pomidorową, frytki i paluszki rybne oraz pizzę z ananasem, gdy wokół tyle smaków). 

Analogicznie, przy alergii warto podawać na początku mniejsze ilości, np. łyżeczkę czy dwie i to ze dwa razy zanim poda się czegoś więcej, natomiast przy braku predyspozycji do alergii nie ma aż takiej konieczności. Większość mam, które znam, twierdzi, że bez sensu tak wszystko wydzielały i przeciągały i przy drugim dziecku już nie będą tak kombinować. Moje próby z wprowadzeniem jogurtu po łyżeczce dziennie (bo tak pisało w niektórych książkach), skończyły się tym, że Mania wyciągnęła do niego ręce i "krzyczała" na mnie, że jej dać więcej i tak zjadła pół kubeczka na raz, mimo że się po każdej łyżeczce krzywiła.

Czasem gdzieś można przeczytać, żeby rzeczy uczulające czy wywołujące różne nietolerancje dawać jak najpóźniej. Większość teorii jednak mówi, że opóźnianie nie pomoże, a czasem może zaszkodzić. Nie znajdę już źródła, ale jakiś czas temu czytałam o badaniach robionych na orzechach i okazało się, że w krajach, w których jest tradycja podawania orzechów już niemowlętom (np. zmielone w sosach), jest dużo mniej alergii na te produkty u kilkulatków.

PARĘ PODSTAWOWYCH ZASAD:
1. Dziecko 6-miesięczne powinno jeść już jeden pokarm stały. W przypadku karmionego piersią dobrze jest zacząć próbowanie już w 5 m-cu, w przypadku karmionego mlekiem modyfikowanym dietę można rozszerzać już w 4 m-cu (bo m.m. nie jest aż tak kompleksowe jak pokarm mamy, co by nie mówić, jest sztuczne).
2. Zaczynamy karmienie od warzyw i owoców. Ugotowane są łagodniejsze dla brzuszka niż surowe (niektóre dzieci mają wrażliwe brzuszki). 

3. Na samym początku zaleca się położenie większego nacisku na warzywa, bo owoce jako słodkie są przyjmowane dużo chętniej przez maluchy, niech więc oswoją się z warzywami, zanim zakochają się w cudownej fruktozie ;)

4. Gotujemy, pieczemy, grillujemy lub gotujemy na parze. Czasem możemy też usmażyć coś, co szybko się smaży, np.skrawek łososia, na dobrej niezniszczonej patelni (np. ceramicznej) bez dodatku (albo z kropelką) tłuszczu.

5. Nie solimy i nie słodzimy. Sól to minerał, który obciąża nerki, a te w okresie niemowlęcym jeszcze dojrzewają. Przyzwyczajenie do cukru sprawi, że będzie on towarzyszył dziecku do końca życia (czyli skutkować może otyłością, próchnicą zębów i chorobami krążenia). Po prawie bezsmakowym mleku matki jedzenie i tak ma ciekawy smak.

6. Za to do warzyw dodajemy odrobinkę oleju rzepakowego, ew. oliwy (rzepak ma dużo więcej kwasów omega-3), ew. później masła, żeby witaminy miały w czym się rozpuścić.
7. Zaraz za warzywami możemy wprowadzić kaszki mleczno-ryżowe (bądź tylko mleczne bądź tylko ryżowe, jak te pierwsze nie posmakują), ryż, kleik ryżowy czy kukurydziany.
8. Zaraz potem można wprowadzić nabiał (bez mleka zwierzęcego), mięso, ryby, jajka, kaszę mannę (gluten), kaszę jaglaną czy jęczmienną,dać malutkie skrawki ze środka chleba albo większy twardszy kawałek skóry z chleba do pociamkania (gluten).
9. Kiedyś gluten wprowadzało się na początku żywienia, niedawno dominowały teorie, że unikanie go do 8m-ca zmniejszy ryzyko celiakii, ostatnio te teorie zostały obalone i zaleca się wprowadzanie go w 6 miesiącu. Pewnie za jakiś czas znowu coś się w tym zakresie zmieni ;)

10. Na początku wszystko miksujemy, żeby było idealnie gładkie, bo takie pokarmy półroczniakowi je się najłatwiej (chociaż teoria BLW mówi, że da się całkowicie pominąć papki). Potem stopniowo zostawiajmy drobne kawałeczki, żeby się z nimi oswajał. Jak nie jesteś pewna, jaką konsystencję Twój maluch jest w stanie przyjąć, popatrz w sklepie na słoiczki przeznaczone dla danego wieku.

11. W przypadku alergika dobrze jest nowe pokarmy wprowadzać w pewnych odstępach i małych ilościach. Gdy na alergie się nie zanosi, można śmiało podawać nawet po kilka nowych produktów dziennie.

Więcej o nabiale tutaj.

Czytaj więcej

Share Tweet Pin It +1

Żar tropików

Kiedyś był taki serial. Z 'Hulk' Hoganem. Z czasów dzieciństwa. Jedyne, co pamiętam, to że pływał wypasioną motorówką.

Teraz żar tropików mamy w Warszawie. Jest 21:30 i mamy 33 stopnie Celsjusza. W domu "tylko" 27. Mam dylemat czy otworzenie okna pomoże czy wręcz przeciwnie. Mania umęczona, głowa mokra,  jak się przytula, to się przykleja. Do tego trochę nuda, bo po południu nie da się wyjść z domu.

Ostatnim razem w taki upał siedziałyśmy w szpitalu, więc i tak jest lepiej. Ale mam nadzieję, że to ostatni taki upał tego lata.

Czytaj więcej

Share Tweet Pin It +1

Przytulanie i pierwszy buziak

Wiele niemowląt jest radosnych prawie od urodzenia. Ale niektóre są poważne, mało się uśmiechają, prawie nie lubią się przytulać. Taka była Marynia. Czasem dała się przytulić, a czasem przytulającego odpychała. Gdy się przytuliła sama, to najczęściej okazywało się, że jest chora. Nie jest jedyna. Niektóre moje koleżanki wręcz się martwią, że ich kilkumiesięczne dzieci nie lubią się przytulać. Jak odpowiadam im, że Maryni minęło dopiero w wieku 10-11 miesięcy, oddychają z ulgą.

Od niedawna Mania śmieje się coraz więcej, potrafi chować się za zasłonką i robić akuku czy zaczepić i uciekać na czworaka, piszcząc przy tym i wybuchając śmiechem. Jest naprawdę cudowna.

Wczoraj przeszła samą siebie. Wkładałam pranie do pralki, kucając, a ona stała za mną i ciągnęła mnie za bluzkę. "Zamiast mnie tak ciągnąć, lepiej daj buzi" - powiedziałam, bo o czymś trzeba przecież z dziećmi rozmawiać. A ona przedreptała, trzymając się za mój rękaw i... dała! Na kolejną prośbę jeszcze raz i tacie też, więc nie był to przypadek. Dzisiaj po przyjściu z pracy też dostałam buziaka. Mania sama ciągnęła moją twarz. Jestem w szoku :D

Czytaj więcej

Share Tweet Pin It +1

Pierwszy ząb

Jeszcze rano sprawdzałam na dole i nic nie było. A tu Mania się roześmiała i na górze zobaczyłam ledwo widoczną linię lewej jedynki. Wreszcie!  Wczoraj skończyła 11 miesięcy, a od co najmniej kilku miesięcy "szły zęby". To "Zęby idą"/"Może zęby?" to taki rodzicielski wytrych na gorączkę, marudzenie, większy płacz. I tak przez kilka miesięcy. 

Pierwszy raz zaczęłam się zastanawiać, kiedy dzieciom wyrzynają się zęby, jak Mania zaczęła się ślinić w wieku ok. 3 miesięcy. Akurat byłam na fitnessie dla mam z dziećmi i jak zobaczyłam starszą od Marysi dziewczynkę z żyrafą Sophie w buzi, zapytałam jej mamy, kiedy zaczęły wychodzić jej zęby. Dowiedziałam się, że dziewczynka ma 8 miesięcy i nie ma żadnego. Powiedziałam, że Mania się masakrycznie ślini. "Eee tam, moja się tak ślini od pół roku, a zębów jak nie było, tak nie ma". 

Dzięki tej rozmowie przyjęłam założenie, że niezależnie od ślinienia i marudzenia, zęby szybko się nie pojawią. I dobrze, bo Mani rówieśnicy Kuba i Zosia mają już po 7-8 zębów. A u nas do tej pory nic. Mimo faz namiętnego gryzienia wszystkiego, czasami z histerycznym płaczem, na który pomagał tylko środek przeciwbólowy, mimo tego, że lekarz już dwa miesiące temu stwierdził, że dziąsła są mocno spulchnione, więc zaraz wyjdą zęby. Taki typ.

Za to zostałam ekspertem w dziedzinie karmienia bezzębnych dzieci, bo przecież 11-miesięczniakowi nie dam papki :p

Czytaj więcej

Share Tweet Pin It +1